فیزیوتراپی بعد از تعویض مفصل زانو بخش مهمی از مسیر بازگشت بیمار به حرکت طبیعی و انجام فعالیتهای روزمره است پس نتیجه جراحی تنها به تعویض مفصل محدود نمیشود؛ تمرینهای توانبخشی نیز نقش مهمی در کاهش خشکی زانو، تقویت عضلات و بهبود دامنه حرکتی دارند. شروع تمرینها در زمان مناسب و انجام صحیح آنها میتواند راه رفتن را آسانتر کند و روند بهبودی را سرعت ببخشد. در ادامه با زمان شروع فیزیوتراپی، تمرینهای مناسب و نکات ضروری این دوره آشنا میشوید.
اهمیت انجام فیزیوتراپی بعد از تعویض مفصل زانو
بلافاصله بعد از عمل تعویض مفصل زانو، مفصل زانو در وضعیت حساس و آسیبپذیری قرار دارد. عضلات اطراف زانو تضعیف شدهاند، بافتها در حال ترمیم هستند و دامنه حرکتی محدود شده است در چنین شرایطی فیزیوتراپی نقشهای حیاتی زیر را ایفا میکند:
- جلوگیری از خشکی مفصل و چسبندگی بافتها
- تقویت عضلات اطراف مفصل
- کاهش درد و التهاب
- بازگرداندن دامنه حرکتی طبیعی زانو
- افزایش قدرت، تعادل و استقامت بیمار
- آموزش راه رفتن بعد از تعویض مفصل زانو به شکل صحیح و ایمن
چه مدت بعد از تعویض مفصل زانو باید فیزیوتراپی را شروع کرد؟
فیزیوتراپی بعد از تعویض مفصل زانو معمولا از همان روز جراحی یا روز بعد و با تایید جراح آغاز میشود. در مرحله اول، تمرینهای سادهای مانند حرکت دادن مچ پا، انقباض عضلات ران و خموراست کردن کنترلشده زانو انجام میشود که مهمترین هدف آن هم کمک به گردش خون، کاهش خشکی مفصل و آمادهکردن بیمار برای ایستادن و راه رفتن است.
پس از ترخیص، جلسات فیزیوتراپی طبق برنامهای متناسب با شرایط بیمار ادامه پیدا میکند و شدت تمرینها بهتدریج افزایش مییابد. زمان دقیق شروع و تعداد جلسات به عواملی مانند وضعیت جسمانی، نوع جراحی، میزان درد و توان حرکتی بیمار بستگی دارد به همین دلیل تمرینها باید زیر نظر جراح و فیزیوتراپیست انجام شوند و بیمار از شروع خودسرانه حرکات سنگین خودداری کند.
فرم مشاوره از دکتر امیرحسین مجدی
مراحل فیزیوتراپی بعد از تعویض مفصل زانو
فیزیوتراپی یک فرآیند مرحلهای است که بسته به شرایط جسمی، سن، وزن و سبک زندگی بیمار ممکن است متفاوت باشد با این حال، مراحل کلی آن به شرح زیر است:
۱. مرحله حاد (هفته اول تا سوم)
- کاهش تورم با کمپرس سرد
- تمرینهای ایزومتریک برای عضله چهارسر ران
- تمرین خم و باز کردن زانو تا زاویه ۹۰ درجه
- تمرین تنفسی برای جلوگیری از عوارض بیحرکتی
- آموزش نحوه صحیح ایستادن و نشستن
- تمرین با واکر یا عصا برای راه رفتن اولیه
۲. مرحله متوسط (هفته سوم تا هشتم)
- افزایش دامنه حرکتی تا بیش از ۱۱۰ درجه
- تمرینات قدرتی با وزنههای سبک یا کش مقاومتی
- تمرینات تعادلی روی یک پا یا با توپهای تعادلی
- آموزش راه رفتن بدون عصا یا واکر
- شروع تمرینات عملکردی مانند بالا رفتن از پله
۳. مرحله پیشرفته (ماه دوم تا چهارم)
- بازگشت به فعالیتهای سبک روزانه
- تمرینات تقویتی برای باسن، ران و ساق پا
- تمرینهای کششی برای افزایش انعطافپذیری
- آموزش نحوه خم شدن و چرخیدن ایمن
- بهبود تعادل، هماهنگی و سرعت حرکت
۴. مرحله نهایی (بعد از ماه چهارم)
- تمرینات هوازی مثل دوچرخه ثابت یا تردمیل
- تمرینات ورزشی خاص برای بازگشت به ورزش یا شغل خاص
- اصلاح الگوهای حرکتی اشتباه و تقویت کنترل عصبی-عضلانی
فیزیوتراپی در منزل بهتر است یا کلینیک؟
انتخاب بین فیزیوتراپی در منزل و کلینیک به شرایط جسمی، میزان توانایی در راه رفتن و مرحله بهبودی بیمار بستگی دارد. در روزهای ابتدایی پس از تعویض مفصل زانو، فیزیوتراپی در منزل برای افرادی که جابهجایی برایشان دشوار است، گزینه مناسبتری محسوب میشود. حضور فیزیوتراپیست در خانه همچنین کمک میکند بیمار نحوه صحیح نشستن، برخاستن، راه رفتن با واکر و انجام فعالیتهای روزمره را در محیط واقعی زندگی خود تمرین کند.
ولی فیزیوتراپی در کلینیک امکان استفاده از تجهیزات تخصصیتر و اجرای تمرینهای پیشرفتهتر را فراهم میکند که پس از بهبود توان حرکتی میتواند مفید باشد. بااینحال نمیتوان یک گزینه را برای همه بیماران بهتر دانست؛ گاهی شروع جلسات در منزل و ادامه آنها در کلینیک برنامه مناسبتری است. تصمیم نهایی باید بر اساس نظر جراح و فیزیوتراپیست، شرایط زانو و اهداف توانبخشی هر بیمار گرفته شود.
بیشتر بخوانید: مراقبت بعد از تعویض مفصل زانو؛ چگونه سریعتر بهبود پیدا کنیم؟
نقش فیزیوتراپیست در روند بهبودی
فیزیوتراپیست با ارزیابی دامنه حرکتی زانو، قدرت عضلات و توانایی راه رفتن بیمار، برنامه توانبخشی را متناسب با شرایط او تنظیم میکند همچنین نحوه صحیح انجام تمرینها، استفاده از واکر یا عصا و انجام فعالیتهای روزانه را به بیمار آموزش میدهد. شدت و نوع حرکات نیز بر اساس میزان پیشرفت فرد بهتدریج تغییر میکند تا فشار نامناسبی به مفصل وارد نشود. این همراهی به کاهش خشکی زانو، تقویت عضلات و بازگشت ایمن بیمار به فعالیتهای روزمره کمک میکند.
فیزیوتراپی بعد از تعویض مفصل زانو چند جلسه است؟
تعداد جلسات فیزیوتراپی بعد از تعویض مفصل زانو برای همه بیماران یکسان نیست اما بسیاری از افراد به حدود ۱۲ تا ۲۰ جلسه طی چند هفته نیاز دارند. این تعداد با توجه به سن، قدرت عضلات، دامنه حرکتی زانو، شرایط جسمانی و سرعت پیشرفت بیمار تعیین میشود بعد هم فیزیوتراپیست در طول دوره، وضعیت زانو را بررسی میکند و در صورت نیاز، تعداد یا فاصله جلسات را تغییر میدهد.
کارهایی که نباید در دوره فیزیوتراپی بعد از جراحی زانو انجام داد؟
رعایت برنامه توانبخشی و پرهیز از واردکردن فشار نامناسب به زانو برای پیشگیری از آسیب و طولانیشدن دوره بهبودی اهمیت دارد. بیمار باید تمرینها را بر اساس دستور فیزیوتراپیست انجام دهد و در صورت بروز درد غیرعادی، تورم شدید یا کاهش توان حرکتی، موضوع را با پزشک مطرح کند.
- انجام تمرینهای سنگین بدون تایید فیزیوتراپیست
- افزایش خودسرانه تعداد یا شدت حرکات
- قطع جلسات فیزیوتراپی پس از کاهش اولیه درد
- بیحرکت نگهداشتن طولانیمدت زانو
- ادامه تمرین با وجود درد شدید یا تورم روبهافزایش
- خمکردن زانو بیش از محدوده تعیینشده
- راه رفتن بدون واکر یا عصا پیش از دریافت اجازه
- انجام نادرست حرکات یا تمرینکردن با سرعت زیاد
- نادیدهگرفتن استراحت و زمان بازیابی عضلات
- مقایسه سرعت بهبودی خود با سایر بیماران
بیشتر بخوانید: ورزش بعد از تعویض مفصل زانو برای بهبود دامنه حرکتی
علائمی که به بررسی پزشک یا فیزیوتراپیست نیاز دارند!
احساس درد و تورم خفیف در دوره توانبخشی تا حدی قابل انتظار است؛ اما تشدید ناگهانی علائم یا ایجاد مشکلات جدید نباید نادیده گرفته شود همچنین در صورت مشاهده موارد زیر لازم است تا تمرین را متوقف کرده و با پزشک یا فیزیوتراپیست تماس بگیرید:
- افزایش ناگهانی یا مداوم درد زانو
- تورم شدید یا روبهافزایش پا
- قرمزی، گرمی یا ترشح از محل جراحی
- تب یا لرز
- کاهش ناگهانی دامنه حرکتی زانو
- احساس بیثباتی، قفلشدن یا خالیکردن زانو
- درد، سفتی یا تورم غیرعادی ساق پا
- تنگی نفس یا درد قفسه سینه
- بیحسی یا ضعف جدید در پا
- ناتوانی ناگهانی در تحمل وزن یا راه رفتن
سوالات متداول مربوط به فیزیوتراپی بعد از تعویض مفصل زانو
انجامندادن تمرینهای توانبخشی میتواند موجب خشکی زانو، ضعف عضلات، محدودیت حرکتی و دشواری در راه رفتن شود به همین دلیل پیروی از برنامه تعیینشده، بخش مهمی از نتیجه جراحی است.
زمان کنارگذاشتن واکر به قدرت عضلات، تعادل و توانایی تحمل وزن بستگی دارد بیمار نباید بدون تایید جراح یا فیزیوتراپیست استفاده از وسیله کمکی را متوقف کند.
در صورت بروز درد شدید، تورم غیرعادی، قرمزی محل جراحی، ترشح زخم، تب، درد ساق پا یا تنگی نفس باید تمرین متوقف و موضوع سریعا با پزشک مطرح شود.
نتیجهگیری
فیزیوتراپی بعد از تعویض مفصل زانو، نهتنها یک مرحله درمانی بلکه یک مسیر بازسازی توان حرکتی، کاهش درد و بازگشت به زندگی طبیعی است. با صبوری، تداوم و همراهی با تیم درمان، بیماران میتوانند از جراحی خود نهایت بهره را ببرند و دوباره بدون درد و محدودیت، راه بروند، بنشینند، پله بالا بروند و حتی به فعالیتهای ورزشی برگردند.
